Кралица на цветовите

Луѓето отсекогаш и се восхитуваат, така што станала симбол со различни значења - на женската убавина, страста, љубовта, верноста, младоста, бесмртноста, духовната моќ...

Титулата ја носи уште откако почнале да се одгледуваат цвеќиња, без опасност некој конкурент да се осмели да претендира на престолот. Согласни се и професионалните одгледувачи, денешната хортикултура и милионите обожаватели: ружата е неприкосновена кралица на цветовите.

Така ја нарекла античката поетеса Сафо, во нејзината "Ода за ружата". И денес е убедливо најомилен, најпопуларен и најчесто подаруван цвет во сите пригоди. Присутен во секој дом, барем на еден начин - дури и ако не се одгледува како растение, ружата сигурно е извезена на некој гоблен, насликана на календар, или извезена по рабовите на престилките.

Ботаничарите знаат дека првите ружи се појавиле пред 40 милиони години, кога членовите на ботаничкото семејството почнале да фаќаат свој правец и да се развиваат посебно. Во истото семејство, значи некој вид братучеди, се ружата, јаболкото, крушата, калинката, шипката или дивата ружа. Можеби по изгледот не би ги поврзале, но доказ е извонредно декоративната внатрешност на дрвото. За фурнир се користи дрвото од јаболкото и крушата, додека прескапото ружино дрво се употребува за дршки на специјалните примероци пиштоли и студено оружје, со што цената се зголемува за стотина долари.

Но луѓето, пред сe, се маѓепсани од цветовите. Првите одгледувачи биле Сумерите, пред пет илјади години. Во тоа време сите ружи биле бели, за по некое време да се селектираат во розе и црвена боја. Вавилон, наследник на Сумерите, ја прогласил за симбол на државната моќ и ја ставил како амблем на државниот грб. Се знае дека едно од светските чуда, градините на Семирамида, биле обвиткани во милиони ружи.

Кога го почнале походот кон Грција веќе биле во пет бои. Античките Грци ја сметале за подарок на боговите и ја одгледувале како и ние денес, како најубав украс на градината.

Вистинскиот бум го доживува во Рим, каде што доаѓа заедно со грчките колонисти, само што Римјаните претерале во употребата на овие прекрасни цветови. Најпрво била прифатена како подарок за дамите, како знак за љубов, додека во време на Републиката стекнала јавна функција и се доделувала на истакнати патриции, како симбол на строга моралност.

Подоцна, во време на царството, станала уште попопуларна, но доживеала морална деградација. Во тоа време станува олицетворение на развратот, декаденцијата и пороците. Некој конзул Верес пуштал цели чети робови да посипуваат ливчиња од ружи по патот каде што поминувал на носилка. Нерон употребувал огромни количества цветови како декорација на гозбите и оргиите, а на претставите во кои се појавувал во главна улога секогаш бил опсипуван со милиони ливчиња од цветовите на ружата.

Ружи се саделе покрај шеталиштата на Тибар, во градините на вилите и околу куќите на обичниот плебс, до таа мера што вечниот град бил обвиткан со силен мирис, неподнослив за странците. Хроничарот Марсијал иронично забележал: "Египќани, пратете ни го вашето жито во замена за нашите ружи!"

Не е чудно што христијанството овој цвет го поврзало со гревот и развратот, но не за долго. Изгледа никој не може да остане рамнодушен спрема раскошниот изглед на ружата. Со време, во христијанската митологија се јавила приказната за последните часови на Христос. Од крвта што капела врз мовта никнала ружа црвена како крв. Според легендата, цветот треба да служи за потсетување на крвта пролиена за покајување на нашите гревови. По неколку века, црковните авторитети ружата ја прогласиле за рајски цвет и ја посветиле на Богородица.

Во темниот среден век, ружата била непозната северно од Ломбардија, за одеднаш да блесне во историјата на Англија како амблем на една крвава војна - Војната на белата и црвената ружа. Во 14. век два претендента на престолот, Едвард од Јоркшир и Хенри Шести од Ланкастер, на нивните грбови ставиле ружи - првиот бела, вториот црвена. Војната траела триесет години, на народот му било доста од сe. Првите што ја соопштиле пораката за помирување биле англиските градинари, кои успеале на едно стебло да одгледаат бели и црвени ружи, а новата сорта ја нарекле "ланкастер - јорк".

Русија ја запознала подоцна, во 16. век, и веднаш била присвоена од владејачката династија Романови и болјарските семејства. Станала посебно популарна во времето на Петар Велики и Катарина Втора. До која мера кажува следнава приказна. Генералот Клинген, во служба на дворот на царот Николај, во околината на Санкт Петербург забележал стражар на пусто место. Се заинтересирал што прави војникот, на што му објасниле дека таму 50 години има стража, по наредба на царицата Катарина. Но, никој не знаел од која причина, па генералот фатил темелно да ја испита работата. Така дознал дека во една пригода царицата покрај патот забележала прекрасна ружа и веднаш наредила да се постави стражар, за да не ја скине некој. Следниот ден заборавила на цветот, но наредбата останала.

Денес се селектирани стотици различни видови и илјадници нијанси бои. Постојат национални и меѓународни здруженија на одгледувачи, натпревари и награди, во оптек е цела индустрија. Ги има џуџести и џиновски, растат како грмушки, дрвја или ползавци, цветовите се без и со мирис. Тоа е резултат на огромната популарност што кралицата на цветовите ја ужива со милениуми.

[линк]

Ајде дали знаеш, паметиш Милице

Ајде дали знаеш, паметиш Милице
Ајде дали знаеш, паметиш Милице
кога си бевме малечки, де
кога си бевме малечки Милице
ај кога се двајцата љубевме.
Ај кога се двајцата љубевме Милице
во чичовото градинче, де
во чичовото градинче Милице
ај кај шарените цвеќиња.
Ај кај шарените цвеќиња Милице
трендафил цвеќе цутеше, де
трендафил цвеќе цутеше Милице
ај на скутот ти ми спиеше.
Ај кога те тебе целував Милице
лице ти беше спотнато, де
лице ти беше спотнато Милице
ај од очи оган ти фрлаше.

македонска народна песна

Трендафил

Трендафилите го завземале првото место на листата на најатрактивни и најомилени цвеќиња на луѓето, уште од најстари времиња. Од моментот кога човекот станал свесен за убавината на цветните растенија, трендафилите за копје ги надминувале сите останати. Денес се одгледуваат во сите краишта на светот со умерена клима, и веројатно и далеку во иднината ќе бидат најпознати и најомилени цвеќиња.

-За најстарите фосилизирани цветови на трендафили постојат две претпоставки. Според едната, тие се најдени во Орегон и Колорадо, и се проценети меѓу 35 и дури 70 милиони години. Другата е многу порадикална, и според неа розите потекнуваат од пред повеќе од 3 милијарди години!
-Трендафилите за првпат се претставени на монети околу 4 илјади години пред нашата ера во Азија.
-Првиот пишан текст за розите е стар околу 5 илјади години, и потекнува од Сумеријците (денешен Ирак).
-Во Асирија и Вавилон се пронајдени мотиви на трендафили во архитектурата, а се спомнува нивното присуство во висечките градини во Вавилон.
-Во Европа се насликани на фрески и монети најрано околу 16-тиот век пред нашата ера.
-Колониститте ја пренесле во Америка во 16-ти век, со што е најстаро култивирано европско растение во САД.
-"Модерните" хибриди датираат од 1867.
-Една од најпопуларните рози на сите времиња, хибридот Пеаце (Мир), била прошверцувана од Франција во САД во 1945 година.

***

Грците први ја нарекле "Кралица на цвеќето".
Старогрчките поети, историчари и ботаничари оставиле белешки за своето почитување на розата. Поетесата Сафо за првпат ја означува како Кралица на цветовите, околу 600 г. пред н.е.. Хомер спомнува розеникави утра во Одисеја, а во Илијада пишува за масло од роза. За розите пишувале и Херодот 5 века пр.н.е. и Теофрасус 4 века пр.н.е.
Како и многу други нешта, Римјаните ја прифатиле розата од Грците. Толку ентузијастички, што култивирале и внесувале убави цветови од каде што можеле. Плиниј оставил одлични белешки за идентификација на формите, боите, местата на распространување, на неколку видови кои во тоа време се одгледувале. Во ерата на Нерон, употребата на трендафили за декоративни намени достигнала ниво на култ.

***

Бојата на трендафилот кој се подарува, е дефинитивно личен избор. Во различни култури и во различни времиња, одредени бои означувале и одредени пораки, односно ги пренесувале чувствата на оној кој ги подарува. И ако најчеста асоцијација со розите е црвената боја, денес постојат безброј вариетети и цел спектар прекрасни бои и нијанси, кои може да се поврзат со чувставата кои се искажуваат. Иако не е правило, и не треба да се срамите да подарите било каква боја тренафили, еве како најчесто се поврзуваат чувствата со боите:


боја чувство
црвена љубов, почит
темно розева благодарност, подржување
светло розева восхит, симпатија
бела поштување, пониженост
жолта среќа, одобрување
портокалова ентузијазам, желба, страст
мешавина од црвено и жолто веселост
бледи мешани тонови друштвеност, пријателство

***

Најчеста боја на розите е розевата, сметано и со дивите видови. Од основните розева, црвена, жолта и бела боја, во 20-тиот век, по пат на хибридизација се добиени трендафили со боја на кајсија, праска, портокал, виолетова и комбинации од сите нив.
Пред 40-тина години најпопуларна била црвената боја на трендафилите, така што на црвени рози отпаѓале приближно 40% од вкупно продадените. Пред 20-тина години многу модерна била светло портокалово-црвената боја (како хибридот Тропицана). Денес се најпопуларни пастелните бои, особено боја на кајсија и праска.
Исчекувањето за сина роза се чини дека е при крај. Бидејќи пигментот за сина роза не постои кај природните видови (од кои потекнуваат сите хибриди), ваква роза не може да се добие по природен пат. Но, затоа во Австралија (а веројатно и на други места) во тек е обид со кој, преку методи на генетски инженеринг, гените за син пигмент од други растенија би се инсталирале во розите.
Иако не постојат црни рози, некои изразено темно црвени хибриди се речиси црни по бојата на цветот. Сепак, ова е проблематична боја, најповеќе заради практични причини - црниот цвет бргу би "изгорел" на малку посилно сонце.

[трендафил]

црвени рози